Terk Edilmişliğin Hikayesi: Kayaköy Tarihi Rum Evleri

Kayaköy, Muğla’nın Fethiye ilçesine bağlı, geçmişi binlerce yıl öncesine dayanan tarihi bir köydür. Eski adıyla Levissi olarak bilinen bu yerleşim, özellikle 19. yüzyılın sonları ve 20. yüzyılın başlarında, burada yaşayan Rumların terk etmek zorunda kaldığı dramatik geçmişiyle dikkat çeker. Günümüzde “hayalet köy” olarak anılan Kayaköy, dar taş sokakları, harap haldeki taş evleri ve etkileyici doğasıyla ziyaretçilerini geçmişe götüren bir açık hava müzesi gibidir.

Kayaköy’ün Tarihçesi

Kayaköy’ün tarihi Likya Uygarlığı dönemine kadar uzanır. Antik çağda Karmylassos adıyla bilinen bu yerleşim, Bizans ve Osmanlı dönemlerinde de önemli bir yerleşim olarak varlığını sürdürmüştür. 18. ve 19. yüzyıllarda bölge, özellikle Osmanlı İmparatorluğu’nun hoşgörü politikaları sayesinde Rum Ortodoks nüfusunun yoğun olduğu bir yerleşim haline gelmiştir.

Osmanlı döneminde burada yaşayan Rumlar, tarım, şarapçılık, sabunculuk ve zanaatkârlıkla uğraşarak refah içinde bir yaşam sürmüşlerdir. Levissi’nin taş evleri, kiliseleri, okulları ve su kanalları bu gelişmiş yaşam tarzını yansıtır.

Mübadele ve Terk Ediliş

Kayaköy’ün dramatik değişimi, 1923 Türkiye-Yunanistan Nüfus Mübadelesi ile başlamıştır. Lozan Antlaşması çerçevesinde, Kayaköy’de yaşayan Rumlar Yunanistan’a göç etmek zorunda kalmış, buraya ise Yunanistan’dan gelen Müslüman Türk mübadiller yerleştirilmiştir. Ancak, mübadiller için Kayaköy’ün engebeli ve tarıma elverişsiz yapısı zorlayıcı olmuş ve çoğu burada yaşamayı tercih etmeyerek başka bölgelere göç etmiştir. Böylece Kayaköy, zamanla tamamen boşalmış ve hayalet bir kasabaya dönüşmüştür.

Kayaköy’ün Mimari Özellikleri

Kayaköy, Rum taş mimarisinin güzel örneklerinden biri olarak kabul edilir. Köyde yaklaşık 350-400 taş ev, 2 büyük kilise ve birçok şapel bulunmaktadır.

• Evler: Kayaköy’deki evler, birbirinin manzarasını kapatmayacak şekilde yamaç boyunca sıralanmıştır. Bu, dönemin şehir planlamasına ve komşuluk ilişkilerine verilen önemi gösterir.
• Kiliseler: En dikkat çeken dini yapılar arasında Taksiyarhis Kilisesi ve Panayia Pirgiotissa Kilisesi yer alır.
• Okul ve Çeşmeler: Rum çocuklarının eğitim gördüğü eski okul binası ve su ihtiyacını karşılamak için inşa edilen çeşmeler köyün sosyal yaşamına dair ipuçları sunar.

Kayaköy Günümüzde

Bugün Kayaköy, tarihi dokusuyla turistlerin ilgisini çeken bir açık hava müzesi niteliğindedir. Köyde halen bazı küçük işletmeler, sanat atölyeleri ve pansiyonlar bulunmaktadır. Aynı zamanda Kayaköy, Likya Yolu gibi doğa yürüyüşü rotalarıyla doğa severlerin uğrak noktalarından biridir.

Kayaköy’ün hikâyesi, savaşın ve zorunlu göçlerin nasıl kültürel mirasları ve insan hayatlarını değiştirdiğinin canlı bir kanıtı olarak görülmektedir. Bu dramatik geçmişin izlerini taş sokaklarda yürürken hissetmek mümkündür.

 Bugün, bu terkedilmiş yerleşim, ziyaretçilerine tarih içinde bir yolculuk yapma ve geçmişte bu topraklarda yaşamış olan toplumların izlerini keşfetme imkânı sunuyor. UNESCO tarafından “Dünya Dostluk ve Barış Köyü” olarak ilan edilen Kayaköy’de 1980’lerden bu yana “Barış ve Dostluk Köyü” olarak yaşatılması amacıyla birçok etkinlik düzenleniyor.